نیما یوشیج و انقلاب شعر نو فارسی: بیوگرافی جامع
بیوگرافی نیما یوشیج: پدر شعر نو فارسی
نیما یوشیج (علی اسفندیاری، ۲۱ آبان ۱۲۷۶ – ۱۶ دی ۱۳۳۸) یکی از تاثیرگذارترین شاعران معاصر ایران و بنیانگذار شعر نو فارسی است. او با نوآوریهای خود، ساختارهای سنتی شعر فارسی را به چالش کشید و سبک شعری نوینی ایجاد کرد که بعدها به «شعر نیمایی» مشهور شد. بسیاری از شاعران و منتقدان، او را همپایه شاعران سمبولیست جهان میدانند و اشعارش را نمادین ارزیابی میکنند.
تولد و خانواده
نیما یوشیج در ۲۱ آبان ۱۲۷۶ در روستای یوش از توابع شهرستان نور، استان مازندران متولد شد. پدر او، ابراهیمخان اِعظامالسلطنه، از خانوادهای مشهور مازندرانی و اهل کشاورزی و گلهداری بود. خاندان اسفندیاری به اسپهبدان پادوسبانیان طبرستان برمیگردد که از سلسلههای ساسانی بودند و تا دوران شاه عباس بزرگ بر بخشهایی از طبرستان حکمرانی میکردند.
نیما به اصالت و تبار خود افتخار میکرد و نام فرزندش را نیز شراگیم گذاشت. واژه «نیماور» در زبان مازندرانی به معنای «کماندار بزرگ» است و نامی تاریخی برای برخی از پادشاهان و اسپهبدان مازندران بوده است.
دوران کودکی و تحصیل
نیما در کودکی آموزشهای اولیه را نزد آخوند ده فراگرفت اما علاقهای به آن نداشت و بیشتر وقت خود را در دل طبیعت گذراند. در سن ۱۲ سالگی همراه خانواده به تهران رفت و در مدرسه عالی سن لویی تحصیل کرد. در این دوران با شعر خراسانی آشنا شد و با تشویق معلمش نظام وفا، سرودن شعر را آغاز کرد.
پس از پایان تحصیلات، نیما در وزارت دارایی مشغول کار شد اما به دلیل نارضایتی، این شغل را رها کرد.
تغییر نام و گرایشهای فکری
در سال ۱۳۰۰ خورشیدی، علی اسفندیاری نام خود را به نیما تغییر داد. نیما همچنین گرایشهای چپگرایانه داشت و با نشریه ایران سرخ همکاری میکرد. او به عدالت اجتماعی اهمیت میداد و هرگز عضو هیچ حزب سیاسی نشد.
زندگی عاشقانه و ازدواج
نیما یوشیج در جوانی دو عشق نافرجام داشت؛ ابتدا دختری به دلیل اختلاف مذهبی و سپس دختری روستایی به نام صفورا که حاضر به زندگی شهری نبود.
در نهایت، نیما در ۶ اردیبهشت ۱۳۰۵ با عالیه جهانگیر ازدواج کرد. حاصل این ازدواج یک پسر به نام شراگیم بود که اکنون در آمریکا زندگی میکند.
آغاز فعالیتهای ادبی
آثار اولیه
نیما با انتشار منظومه قصه رنگ پریده (۱۳۰۰) توجه جامعه ادبی را جلب کرد. این اثر که در قالب مثنوی سروده شده، زندگی او را روایت میکند و به مفاسد اجتماعی میپردازد.
افسانه و آغاز شعر نو
در سال ۱۳۰۱، نیما با انتشار افسانه مانیفست شعر نو فارسی را ارائه کرد. این منظومه، سبک و قالب شعر سنتی را به چالش کشید و عشق عارفانه را نقد کرد.
آثار مهم در دهه ۱۳۰۰
- خانواده سرباز (۱۳۰۵)
- مرقد آقا (۱۳۰۹)
- ای شب (۱۳۱۰)
ترجمه و همکاریها
نیما در سال ۱۳۱۹ اشعار ویلیام شکسپیر را در اتللو به ترجمه عبدالحسین نوشین برگرداند.
دوران میانی و اوج شعر نو
در این دوره، نیما یوشیج با انتشار اشعار مهمی مانند:
- ققنوس (۱۳۱۶)
- غراب (۱۳۱۷)
- گل مهتاب
- مرغ غم
- پریان
- عنکبوت رنگ
- خنده سرد
تحول اساسی در شعر فارسی ایجاد کرد. آثار او دیگر تنها شعر نبود بلکه بیانگر اندیشههای اجتماعی و انسانی نیز بود.
آثار منتشر شده در زمان حیات نیما یوشیج
- قصهی رنگ پریده، تهران: مطبعهٔ سعادت، ۱۳۰۰
- افسانه، تهران، ۱۳۰۱
- حکایت و خانوادهی سرباز، تهران: خیام، ۱۳۰۵
- مرقد آقا، تهران: کلالهٔ خاور، ۱۳۰۹
- ای شب، تهران، ۱۳۱۰
- اتللو، ترجمهی نیما یوشیج، تهران: امیرکبیر، ۱۳۱۹
- دو نامه، تهران، ۱۳۲۹
- مجموعهٔ اشعار نیما یوشیج: زندگانی و اشعار او، تهران: صفی علیشاه، ۱۳۳۴
- مرغ آمین، تهران، ۱۳۳۵
- ارزش احساسات، تهران: صفی علیشاه، ۱۳۳۵
- مانلی و خانهی سریویلی، تهران: صفی علیشاه، ۱۳۳۶
منتشر شده پس از مرگ
- برگزیده اشعار نیما یوشیج، تهران: سیروس طاهباز، ۱۳۴۲
- ماخ اولا، تبریز: شمس، ۱۳۴۴
- شعر من، تهران: جوانه، ۱۳۴۵
- شهر شب و شهر صبح، تهران: مروارید، ۱۳۴۶
- ناقوس، تهران: مروارید، ۱۳۴۶
- تعریف و تبصره و یادداشتهای دیگر، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۸
- قلمانداز، تهران: دنیا، ۱۳۴۹
- آهو و پرندهها، به کوشش شراگیم یوشیج، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۴۹
- نامههای نیما به همسرش عالیه، تهران: آگاه، ۱۳۵۰
- دنیا خانهی من است، تهران: کتاب زمان، ۱۳۵۰
- کندوهای شکسته، تهران: نیل، ۱۳۵۰
- فریادهای دیگر و عنکبوت رنگ، تهران: جوانه، ۱۳۵۰
- توکایی در قفس، تهران: کانون پرورش فکری، ۱۳۵۰
- آب در خوابگه مورچگان، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۱
- کشتی و توفان، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۱
- حرفهای همسایهها، تهران: دنیا، ۱۳۵۱
- ستارهای در زمین، تهران: توس، ۱۳۵۴
- بچهها بهار، تهران: ابتکار، ۱۳۶۳
- نامههای نیما یوشیج، تهران: آبی، ۱۳۶۳
- مجموعه آثار نیما یوشیج دفتر اول شعر، تهران: ناشر، ۱۳۶۴
- برگزیده آثار نیما یوشیج (شعر)، تهران: بزرگمهر، ۱۳۶۸
- برگزیده آثار نیما یوشیج (نثر)، تهران: بزرگمهر، ۱۳۶۹
- نامهها: از مجموعه آثار نیما یوشیج، تهران: دفترهای زمانه، ۱۳۶۸
- دنیای شجاع نو، تهران: فرخنگار، ۱۳۸۲
- یادداشتهای روزانه، تهران: مروارید، ۱۳۸۷
- صد سالِ دگر، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۶
- دفترهای نیما: مجموعه آثار منثور، تهران: رشدیه، ۱۳۹۶
- نوای کاروان، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۷
- دفترهای نیما: مجموعه اشعار نیما «الف»، تهران: رشدیه، ۱۳۹۷
- دفترهای نیما: مجموعه یادداشتهای روزانه، تهران: رشدیه، ۱۳۹۹
درگذشت و آرامگاه
نیما یوشیج در ۱۶ دی ۱۳۳۸ بر اثر ابتلا به ذاتالریه درگذشت و ابتدا در امامزاده عبدالله تهران دفن شد. در سال ۱۳۷۲، پیکر او به زادگاهش یوش منتقل شد و آرامگاه او در کنار بهجتالزمان اسفندیاری و سیروس طاهباز قرار دارد.
نیما یوشیج با نوآوریهای خود، مسیر شعر فارسی را دگرگون کرد و بسیاری از شاعران معاصر از جریان شعر نو او تاثیر گرفتند. آثار او نه تنها از نظر ادبی بلکه از نظر اجتماعی و انسانی نیز اهمیت بالایی دارد و مطالعه زندگی و اشعار او برای علاقهمندان به شعر و تاریخ معاصر ایران ضروری است.
کانال تلگرام
اینستاگرام ما
