پدر طب اطفال ایران؛ سرگذشت کامل دکتر محمد قریب و میراث ماندگار او
مقدمه
آیا تا به حال فکر کردهاید که چرا نام «دکتر قریب» پس از گذشت دههها هنوز در قلب ایرانیان زنده است؟ او تنها یک پزشک حاذق نبود؛ دکتر محمد قریب نماد وجدان بیدار، تعهد انسانی و بنیانگذار نوین طب کودکان در ایران است. کسی که جان هزاران کودک را نجات داد و در برابر فشارهای سیاسی سر خم نکرد. اگر میخواهید با داستان پرفراز و نشیب این اسطوره پزشکی، از تحصیل در فرانسه تا پایهگذاری بیمارستان مرکز طبی کودکان و ماجراهای سریال محبوب «روزگار قریب» آشنا شوید، این مطلب را از دست ندهید.
برای خواندن جزئیات زندگی این شخصیت برجسته، در ادامه مطلب با سایت «سلبریتیها» همراه باشید.
دوران کودکی و ریشههای خانوادگی
محمد قریب در سال ۱۲۸۸ شمسی در تهران چشم به جهان گشود. اگرچه زادگاه او تهران بود، اما ریشههای خانوادگیاش به روستای گرکان از توابع آشتیان باز میگشت. پدرش، علیاصغر خان قریب، از چهرههای فرهنگی زمان خود محسوب میشد. محمد دوران ابتدایی را در دبستان سیروس گذراند و سپس برای ادامه تحصیل وارد مدرسه دارالفنون شد. نبوغ و استعداد او از همان سالهای نخستین تحصیل نمایان بود و معلمانش آیندهای درخشان را برای او پیشبینی میکردند.
سفر به فرانسه و آغاز مسیر پزشکی
محمد قریب پس از اتمام دوره متوسطه در سال ۱۳۰۶، تصمیم بزرگی گرفت. او در زمره نخستین گروه از دانشجویان ایرانی قرار داشت که برای کسب دانش نوین راهی فرانسه شدند. او در شهر رنس فرانسه دوره مقدماتی پزشکی (P.C.N) را با موفقیت پشت سر گذاشت و سپس در دانشکده پزشکی پاریس ثبتنام کرد.
درخشش در دانشگاه پاریس
دوران تحصیل در پاریس برای محمد قریب تنها به درس خواندن محدود نمیشد. او در آزمون اکسترنای بیمارستانهای پاریس شرکت کرد و به عنوان اولین ایرانی موفق به قبولی در این آزمون دشوار شد. پشتکار او باعث شد تا جایزه لابراتوار تشریح دانشکده پزشکی را نیز از آن خود کند. دکتر قریب سرانجام در سال ۱۳۱۵ با دفاع از پایاننامه خود با موضوع «وقفه تنفسی شیرخواران» موفق به دریافت دانشنامه دکترای پزشکی شد و نشان عالی دولتی فرانسه (لژیون دونور) را نیز دریافت کرد.
بازگشت به ایران و خدمت سربازی
دکتر قریب در سال ۱۳۱۵ به ایران بازگشت. او معتقد بود دانشی که در غرب آموخته، باید صرف خدمت به کودکان سرزمین خودش شود. پس از بازگشت، دوران خدمت سربازی را آغاز کرد. شاید جالب باشد بدانید که او در دوران سربازی نیز دست از تلاش برنداشت و فعالیتهای پزشکی خود را در بهداری ارتش ادامه داد.
ازدواج و تشکیل خانواده
در سال ۱۳۱۵، دکتر قریب با زهرا قریب (دختر عبدالعظیم قریب، استاد برجسته ادبیات فارسی) ازدواج کرد. حاصل این پیوند عاشقانه و پایدار، چهار فرزند بود: دو پسر به نامهای حسین و محسن، و دو دختر به نامهای ناهید و مریم. دکتر حسین قریب، فرزند ارشد ایشان، راه پدر را ادامه داد و امروزه یکی از متخصصان برجسته غدد و تیروئید در جهان (مقیم آمریکا) و از مشاوران کلینیک مایو است.
بنیانگذاری طب نوین اطفال در ایران
پس از پایان خدمت سربازی، دکتر قریب فعالیت دانشگاهی خود را به عنوان دانشیار در دانشگاه تهران آغاز کرد. در آن زمان، طب اطفال در ایران جایگاه مشخصی نداشت و زیرمجموعهای از پزشکی عمومی بود. دکتر قریب با دیدگاهی نوآورانه، این شاخه را به عنوان یک تخصص مجزا معرفی کرد.
تأسیس مرکز طبی کودکان
یکی از ماندگارترین میراثهای دکتر قریب، تأسیس «مرکز طبی کودکان» است. او به همراه دکتر حسن اهری، با تلاشی خستگیناپذیر و جلب حمایتهای خیرین، این بیمارستان مجهز را بنا نهاد. این مرکز نه تنها جان بسیاری از کودکان را نجات داد، بلکه به قطب آموزشی برای تربیت نسلهای آینده پزشکان اطفال تبدیل شد. دکتر قریب معتقد بود که کودکان ایرانی شایسته دریافت بهترین و پیشرفتهترین خدمات درمانی هستند.
ویژگیهای اخلاقی و شیوه تدریس
دکتر قریب تنها یک پزشک نبود، بلکه یک معلم دلسوز بود. دانشجویانش او را استادی سختگیر اما مهربان توصیف میکنند. او قبل از شروع درس، وضعیت ظاهری و نظم دانشجویان را بررسی میکرد و بر تعهد اخلاقی پزشک تأکید فراوان داشت. جمله معروف او هنوز در راهروهای دانشکده پزشکی طنینانداز است:
«اگر پزشک هستید، دیگر متعلق به خودتان نیستید؛ شما متعلق به مردمی هستید که درد دارند.»
او فقیر و غنی را به یک چشم میدید. بارها پیش میآمد که نه تنها از بیماران نیازمند پولی دریافت نمیکرد، بلکه داروی آنها را نیز با هزینه شخصی تهیه میکرد.
فعالیتهای سیاسی و شجاعت مدنی
دکتر قریب علاوه بر عرصه علم، در میدان سیاست و اجتماع نیز شخصیتی آزاده داشت. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و در پی امضای بیانیهای در حمایت از دکتر مصدق و انتقاد از قرارداد کنسرسیوم، رژیم پهلوی او را به همراه ۱۱ استاد دیگر از دانشگاه اخراج کرد. هرچند به دلیل محبوبیت بالا و نیاز مبرم دانشگاه به علم او، پس از مدتی دوباره دعوت به کار شد.
نکته قابل توجه دیگر، ایستادگی او در برابر دربار بود. زمانی که از او خواستند پای بیانیهای علیه دانشجویان معترض امضا کند، او با شجاعت خودکار را روی میز کوبید و از امضا امتناع کرد. این رفتارها از او چهرهای محبوب و قهرمانگونه در میان مردم و دانشجویان ساخت.
بیماری و سالهای پایانی
متأسفانه در سالهای آخر عمر، دکتر قریب به بیماری سرطان مثانه مبتلا شد. با وجود درد و رنج ناشی از بیماری، او تا آخرین لحظات دست از تدریس و طبابت برنداشت. او حتی در بستر بیماری نیز پرونده بیماران را مطالعه میکرد و به دانشجویانش مشاوره میداد.
درگذشت و آرامگاه
سرانجام ستاره پرفروغ آسمان پزشکی ایران در تاریخ ۱ بهمن ۱۳۵۳ خاموش شد. خبر درگذشت او ایران را در غمی بزرگ فرو برد. پیکر پاک این پزشک انساندوست، طبق وصیت خودش، در گورستان شیخان قم و در نزدیکی آرامگاه پدرش به خاک سپرده شد. مراسم تشییع او به یکی از باشکوهترین تجمعات مردمی تبدیل شد که نشان از عمق نفوذ او در دلهای مردم داشت.
تأثیر فرهنگی و سریال «روزگار قریب»
سالها پس از درگذشت او، کیانوش عیاری، کارگردان برجسته سینما و تلویزیون، سریالی با نام «روزگار قریب» ساخت. این سریال که در اواسط دهه ۸۰ شمسی پخش شد، توانست تصویر دقیقی از زندگی شخصی، حرفهای و اجتماعی دکتر قریب را به نمایش بگذارد. بازی درخشان «مهدی هاشمی» در نقش میانسالی و پیری دکتر قریب، نام و یاد او را برای نسل جدید زنده کرد و باعث شد تا جوانان بیشتری با این الگوی اخلاقی آشنا شوند.
چرا دکتر قریب هنوز زنده است؟
دکتر قریب نماد تخصص همراه با تعهد است. او ثابت کرد که علم پزشکی ابزاری برای کسب ثروت نیست، بلکه وسیلهای مقدس برای خدمت به بشریت است. امروز، تندیس او در پارک علم و فناوری و نامش بر سردر بیمارستانها و خیابانها، یادآور مردی است که تمام زندگیاش را وقف سلامت کودکان این مرز و بوم کرد. او پدر طب اطفال ایران است، پدری که هرگز فرزندانش را فراموش نکرد.
کانال تلگرام
اینستاگرام ما
